श्रीदुर्गासप्तशती — प्रथमोऽध्यायः

ॐ ऐं मार्कण्डेय उवाच ॥१॥

oṃ aiṃ mārkaṇḍeya uvāca ||1||

सावर्णिः सूर्यतनयो यो मनुः कथ्यतेऽष्टमः ।
निशामय तदुत्पत्तिं विस्तराद्गदतो मम ॥२॥

sāvarṇiḥ sūryatanayo yo manuḥ kathyate'ṣṭamaḥ | niśāmaya tadutpattiṃ vistarādgadato mama ||2||

महामायानुभावेन यथा मन्वन्तराधिपः ।
स बभूव महाभागः सावर्णिस्तनयो रवेः ॥३॥

mahāmāyānubhāvena yathā manvantarādhipaḥ | sa babhūva mahābhāgaḥ sāvarṇistanayo raveḥ ||3||

स्वारोचिषेऽन्तरे पूर्वं चैत्रवंशसमुद्भवः ।
सुरथो नाम राजाभूत्समस्ते क्षितिमण्डले ॥४॥

svārociṣe'ntare pūrvaṃ caitravaṃśasamudbhavaḥ | suratho nāma rājābhūtsamaste kṣitimaṇḍale ||4||

तस्य पालयतः सम्यक् प्रजाः पुत्रानिवौरसान् ।
बभूवुः शत्रवो भूपाः कोलाविध्वंसिनस्तदा ॥५॥

tasya pālayataḥ samyak prajāḥ putrānivaurasān | babhūvuḥ śatravo bhūpāḥ kolāvidhvaṃsinastadā ||5||

तस्य तैरभवद् युद्धमतिप्रबलदण्डिनः ।
न्यूनैरपि स तैर्युद्धे कोलाविध्वंसिभिर्जितः ॥६॥

tasya tairabhavad yuddhamatiprabaladaṇḍinaḥ | nyūnairapi sa tairyuddhe kolāvidhvaṃsibhirjitaḥ ||6||

ततः स्वपुरमायातो निजदेशाधिपोऽभवत् ।
आक्रान्तः स महाभागस्तैस्तदा प्रबलारिभिः ॥७॥

tataḥ svapuramāyāto nijadeśādhipo'bhavat | ākrāntaḥ sa mahābhāgastaistadā prabalāribhiḥ ||7||

अमात्यैर्बलिभिर्दुष्टैर्दुर्बलस्य दुरात्मभिः ।
कोशो बलं चापहृतं तत्रापि स्वपुरे ततः ॥८॥

amātyairbalibhirduṣṭairdurbalasya durātmabhiḥ | kośo balaṃ cāpahṛtaṃ tatrāpi svapure tataḥ ||8||

ततो मृगयाव्याजेन हृतस्वाम्यः स भूपतिः ।
एकाकी हयमारुह्य जगाम गहनं वनम् ॥९॥

tato mṛgayāvyājena hṛtasvāmyaḥ sa bhūpatiḥ | ekākī hayamāruhya jagāma gahanaṃ vanam ||9||

स तत्राश्रममद्राक्षीद्द्विजवर्यस्य मेधसः ।
प्रशान्तश्वापदाकीर्णं मुनिशिष्योपशोभितम् ॥१०॥

sa tatrāśramamadrākṣīddvijavaryasya medhasaḥ | praśāntaśvāpadākīrṇaṃ muniśiṣyopaśobhitam ||10||

तस्थौ कञ्चित्स कालं च मुनिना तेन सत्कृतः ।
इतश्चेतश्च विचरंस्तस्मिन् मुनिवराश्रमे ॥११॥

tasthau kañcitsa kālaṃ ca muninā tena satkṛtaḥ | itaścetaśca vicaraṃstasmin munivarāśrame ||11||

सोऽचिन्तयत्तदा तत्र ममत्वाकृष्टमानसः ।
मत्पूर्वैः पालितं पूर्वं मया हीनं पुरं हि तत् ॥१२॥

so'cintayattadā tatra mamatvākṛṣṭamānasaḥ | matpūrvaiḥ pālitaṃ pūrvaṃ mayā hīnaṃ puraṃ hi tat ||12||

मद्भृत्यैस्तैरसद्वृत्तैर्धर्मतः पाल्यते न वा ।
न जाने स प्रधानो मे शूरो हस्ती सदामदः ॥१३॥

madbhṛtyaistairasadvṛttairdharmataḥ pālyate na vā | na jāne sa pradhāno me śūro hastī sadāmadaḥ ||13||

मम वैरिवशं यातः कान् भोगानुपलप्स्यते ।
ये ममानुगता नित्यं प्रसादधनभोजनैः ॥१४॥

mama vairivaśaṃ yātaḥ kān bhogānupalapsyate | ye mamānugatā nityaṃ prasādadhanabhojanaiḥ ||14||

अनुवृत्तिं ध्रुवं तेऽद्य कुर्वन्त्यन्यमहीभृताम् ।
असम्यग्व्ययशीलैस्तैः कुर्वद्भिः सततं व्ययम् ॥१५॥

anuvṛttiṃ dhruvaṃ te'dya kurvantyanyamahībhṛtām | asamyagvyayaśīlaistaiḥ kurvadbhiḥ satataṃ vyayam ||15||

सञ्चितः सोऽतिदुःखेन क्षयं कोशो गमिष्यति ।
एतच्चान्यच्च सततं चिन्तयामास पार्थिवः ॥१६॥

sañcitaḥ so'tiduḥkhena kṣayaṃ kośo gamiṣyati | etaccānyacca satataṃ cintayāmāsa pārthivaḥ ||16||

तत्र विप्राश्रमाभ्याशे वैश्यमेकं ददर्श सः ।
स पृष्टस्तेन कस्त्वं भो हेतुश्चागमनेऽत्र कः ॥१७॥

tatra viprāśramābhyāśe vaiśyamekaṃ dadarśa saḥ | sa pṛṣṭastena kastvaṃ bho hetuścāgamane'tra kaḥ ||17||

सशोक इव कस्मात्त्वं दुर्मना इव लक्ष्यसे ।
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य भूपतेः प्रणयोदितम् ॥१८॥

saśoka iva kasmāttvaṃ durmanā iva lakṣyase | ityākarṇya vacastasya bhūpateḥ praṇayoditam ||18||

प्रत्युवाच स तं वैश्यः प्रश्रयावनतो नृपम् ॥१९॥

pratyuvāca sa taṃ vaiśyaḥ praśrayāvanato nṛpam ||19||

वैश्य उवाच ॥२०॥

vaiśya uvāca ||20||

समाधिर्नाम वैश्योऽहमुत्पन्नो धनिनां कुले ॥२१॥

samādhirnāma vaiśyo'hamutpanno dhanināṃ kule ||21||

पुत्रदारैर्निरस्तश्च धनलोभादसाधुभिः ।
विहीनश्च धनैर्दारैः पुत्रैरादाय मे धनम् ॥२२॥

putradārairnirastaśca dhanalobhādasādhubhiḥ | vihīnaśca dhanairdāraiḥ putrairādāya me dhanam ||22||

वनमभ्यागतो दुःखी निरस्तश्चाप्तबन्धुभिः ।
सोऽहं न वेद्मि पुत्राणां कुशलाकुशलात्मिकाम् ॥२३॥

vanamabhyāgato duḥkhī nirastaścāptabandhubhiḥ | so'haṃ na vedmi putrāṇāṃ kuśalākuśalātmikām ||23||

प्रवृत्तिं स्वजनानां च दाराणां चात्र संस्थितः ।
किं नु तेषां गृहे क्षेममक्षेमं किं नु साम्प्रतम् ॥२४॥

pravṛttiṃ svajanānāṃ ca dārāṇāṃ cātra saṃsthitaḥ | kiṃ nu teṣāṃ gṛhe kṣemamakṣemaṃ kiṃ nu sāmpratam ||24||

कथं ते किं नु सद्वृत्ता दुर्वृत्ताः किं नु मे सुताः ॥२५॥

kathaṃ te kiṃ nu sadvṛttā durvṛttāḥ kiṃ nu me sutāḥ ||25||

राजोवाच ॥२६॥

rājovāca ||26||

यैर्निरस्तो भवाँल्लुब्धैः पुत्रदारादिभिर्धनैः ॥२७॥

yairnirasto bhavām̐llubdhaiḥ putradārādibhirdhanaiḥ ||27||

तेषु किं भवतः स्नेहमनुबध्नाति मानसम् ॥२८॥

teṣu kiṃ bhavataḥ snehamanubadhnāti mānasam ||28||

वैश्य उवाच ॥२९॥

vaiśya uvāca ||29||

एवमेतद्यथा प्राह भवानस्मद्गतं वचः ॥३०॥

evametadyathā prāha bhavānasmadgataṃ vacaḥ ||30||

किं करोमि न बध्नाति मम निष्ठुरतां मनः ।
यैः सन्त्यज्य पितृस्नेहं धनलुब्धैर्निराकृतः ॥३१॥

kiṃ karomi na badhnāti mama niṣṭhuratāṃ manaḥ | yaiḥ santyajya pitṛsnehaṃ dhanalubdhairnirākṛtaḥ ||31||

पतिस्वजनहार्दं च हार्दितेष्वेव मे मनः ।
किमेतन्नाभिजानामि जानन्नपि महामते ॥३२॥

patisvajanahārdaṃ ca hārditeṣveva me manaḥ | kimetannābhijānāmi jānannapi mahāmate ||32||

यत्प्रेमप्रवणं चित्तं विगुणेष्वपि बन्धुषु ।
तेषां कृते मे निःश्वासो दौर्मनस्यं च जायते ॥३३॥

yatpremapravaṇaṃ cittaṃ viguṇeṣvapi bandhuṣu | teṣāṃ kṛte me niḥśvāso daurmanasyaṃ ca jāyate ||33||

करोमि किं यन्न मनस्तेष्वप्रीतिषु निष्ठुरम् ॥३४॥

karomi kiṃ yanna manasteṣvaprītiṣu niṣṭhuram ||34||

मार्कण्डेय उवाच ॥३५॥

mārkaṇḍeya uvāca ||35||

ततस्तौ सहितौ विप्र तं मुनिं समुपस्थितौ ॥३६॥

tatastau sahitau vipra taṃ muniṃ samupasthitau ||36||

समाधिर्नाम वैश्योऽसौ स च पार्थिवसत्तमः ।
कृत्वा तु तौ यथान्यायं यथार्हं तेन संविदम् ॥३७॥

samādhirnāma vaiśyo'sau sa ca pārthivasattamaḥ | kṛtvā tu tau yathānyāyaṃ yathārhaṃ tena saṃvidam ||37||

उपविष्टौ कथाः काश्चिच्चक्रतुर्वैश्यपार्थिवौ ॥३८॥

upaviṣṭau kathāḥ kāściccakraturvaiśyapārthivau ||38||

राजोवाच ॥३९॥

rājovāca ||39||

भगवंस्त्वामहं प्रष्टुमिच्छाम्येकं वदस्व तत् ॥४०॥

bhagavaṃstvāmahaṃ praṣṭumicchāmyekaṃ vadasva tat ||40||

दुःखाय यन्मे मनसः स्वचित्तायत्ततां विना ।
ममत्वं गतराज्यस्य राज्याङ्गेष्वखिलेष्वपि ॥४१॥

duḥkhāya yanme manasaḥ svacittāyattatāṃ vinā | mamatvaṃ gatarājyasya rājyāṅgeṣvakhileṣvapi ||41||

जानतोऽपि यथाज्ञस्य किमेतन्मुनिसत्तम ।
अयं च निकृतः पुत्रैर्दारैर्भृत्यैस्तथोज्झितः ॥४२॥

jānato'pi yathājñasya kimetanmunisattama | ayaṃ ca nikṛtaḥ putrairdārairbhṛtyaistathojjhitaḥ ||42||

स्वजनेन च सन्त्यक्तस्तेषु हार्दी तथाप्यति ।
एवमेष तथाहं च द्वावप्यत्यन्तदुःखितौ ॥४३॥

svajanena ca santyaktasteṣu hārdī tathāpyati | evameṣa tathāhaṃ ca dvāvapyatyantaduḥkhitau ||43||

दृष्टदोषेऽपि विषये ममत्वाकृष्टमानसौ ।
तत्किमेतन्महाभाग यन्मोहो ज्ञानिनोरपि ॥४४॥

dṛṣṭadoṣe'pi viṣaye mamatvākṛṣṭamānasau | tatkimetanmahābhāga yanmoho jñāninorapi ||44||

ममास्य च भवत्येषा विवेकान्धस्य मूढता ॥४५॥

mamāsya ca bhavatyeṣā vivekāndhasya mūḍhatā ||45||

ऋषिरुवाच ॥४६॥

ṛṣiruvāca ||46||

ज्ञानमस्ति समस्तस्य जन्तोर्विषयगोचरे ॥४७॥

jñānamasti samastasya jantorviṣayagocare ||47||

विषयाश्च महाभाग यान्ति चैवं पृथक्पृथक् ।
दिवान्धाः प्राणिनः केचिद्रात्रावन्धास्तथापरे ॥४८॥

viṣayāśca mahābhāga yānti caivaṃ pṛthakpṛthak | divāndhāḥ prāṇinaḥ kecidrātrāvandhāstathāpare ||48||

केचिद्दिवा तथा रात्रौ प्राणिनस्तुल्यदृष्टयः ।
ज्ञानिनो मनुजाः सत्यं किं तु ते न हि केवलम् ॥४९॥

keciddivā tathā rātrau prāṇinastulyadṛṣṭayaḥ | jñānino manujāḥ satyaṃ kiṃ tu te na hi kevalam ||49||

यतो हि ज्ञानिनः सर्वे पशुपक्षिमृगादयः ।
ज्ञानं च तन्मनुष्याणां यत्तेषां मृगपक्षिणाम् ॥५०॥

yato hi jñāninaḥ sarve paśupakṣimṛgādayaḥ | jñānaṃ ca tanmanuṣyāṇāṃ yatteṣāṃ mṛgapakṣiṇām ||50||

मनुष्याणां च यत्तेषां तुल्यमन्यत्तथोभयोः ।
ज्ञानेऽपि सति पश्यैतान् पतङ्गाञ्छावचञ्चुषु ॥५१॥

manuṣyāṇāṃ ca yatteṣāṃ tulyamanyattathobhayoḥ | jñāne'pi sati paśyaitān pataṅgāñchāvacañcuṣu ||51||

कणमोक्षादृतान् मोहात्पीड्यमानानपि क्षुधा ।
मानुषा मनुजव्याघ्र साभिलाषाः सुतान् प्रति ॥५२॥

kaṇamokṣādṛtān mohātpīḍyamānānapi kṣudhā | mānuṣā manujavyāghra sābhilāṣāḥ sutān prati ||52||

लोभात् प्रत्युपकाराय नन्वेतान् किं न पश्यसि ।
तथापि ममतावर्त्ते मोहगर्ते निपातिताः ॥५३॥

lobhāt pratyupakārāya nanvetān kiṃ na paśyasi | tathāpi mamatāvartte mohagarte nipātitāḥ ||53||

महामायाप्रभावेण संसारस्थितिकारिणा ।
तन्नात्र विस्मयः कार्यो योगनिद्रा जगत्पतेः ॥५४॥

mahāmāyāprabhāveṇa saṃsārasthitikāriṇā | tannātra vismayaḥ kāryo yoganidrā jagatpateḥ ||54||

महामाया हरेश्चैषा तया सम्मोह्यते जगत् ।
ज्ञानिनामपि चेतांसि देवी भगवती हि सा ॥५५॥

mahāmāyā hareścaiṣā tayā sammohyate jagat | jñānināmapi cetāṃsi devī bhagavatī hi sā ||55||

बलादाकृष्य मोहाय महामाया प्रयच्छति ।
तया विसृज्यते विश्वं जगदेतच्चराचरम् ॥५६॥

balādākṛṣya mohāya mahāmāyā prayacchati | tayā visṛjyate viśvaṃ jagadetaccarācaram ||56||

सैषा प्रसन्ना वरदा नृणां भवति मुक्तये ।
सा विद्या परमा मुक्तेर्हेतुभूता सनातनी ॥५७॥

saiṣā prasannā varadā nṛṇāṃ bhavati muktaye | sā vidyā paramā mukterhetubhūtā sanātanī ||57||

संसारबन्धहेतुश्च सैव सर्वेश्वरेश्वरी ॥५८॥

saṃsārabandhahetuśca saiva sarveśvareśvarī ||58||

राजोवाच ॥५९॥

rājovāca ||59||

भगवन् का हि सा देवी महामायेति यां भवान् ॥६०॥

bhagavan kā hi sā devī mahāmāyeti yāṃ bhavān ||60||

ब्रवीति कथमुत्पन्ना सा कर्मास्याश्च किं द्विज ।
यत्प्रभावा च सा देवी यत्स्वरूपा यदुद्भवा ॥६१॥

bravīti kathamutpannā sā karmāsyāśca kiṃ dvija | yatprabhāvā ca sā devī yatsvarūpā yadudbhavā ||61||

तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तो ब्रह्मविदां वर ॥६२॥

tatsarvaṃ śrotumicchāmi tvatto brahmavidāṃ vara ||62||

ऋषिरुवाच ॥६३॥

ṛṣiruvāca ||63||

नित्यैव सा जगन्मूर्तिस्तया सर्वमिदं ततम् ॥६४॥

nityaiva sā jaganmūrtistayā sarvamidaṃ tatam ||64||

तथापि तत्समुत्पत्तिर्बहुधा श्रूयतां मम ।
देवानां कार्यसिद्ध्यर्थमाविर्भवति सा यदा ॥६५॥

tathāpi tatsamutpattirbahudhā śrūyatāṃ mama | devānāṃ kāryasiddhyarthamāvirbhavati sā yadā ||65||

उत्पन्नेति तदा लोके सा नित्याप्यभिधीयते ।
योगनिद्रां यदा विष्णुर्जगत्येकार्णवीकृते ॥६६॥

utpanneti tadā loke sā nityāpyabhidhīyate | yoganidrāṃ yadā viṣṇurjagatyekārṇavīkṛte ||66||

आस्तीर्य शेषमभजत् कल्पान्ते भगवान् प्रभुः ।
तदा द्वावसुरौ घोरौ विख्यातौ मधुकैटभौ ॥६७॥

āstīrya śeṣamabhajat kalpānte bhagavān prabhuḥ | tadā dvāvasurau ghorau vikhyātau madhukaiṭabhau ||67||

विष्णुकर्णमलोद्भूतौ हन्तुं ब्रह्माणमुद्यतौ ।
स नाभिकमले विष्णोः स्थितो ब्रह्मा प्रजापतिः ॥६८॥

viṣṇukarṇamalodbhūtau hantuṃ brahmāṇamudyatau | sa nābhikamale viṣṇoḥ sthito brahmā prajāpatiḥ ||68||

दृष्ट्वा तावसुरौ चोग्रौ प्रसुप्तं च जनार्दनम् ।
तुष्टाव योगनिद्रां तामेकाग्रहृदयः स्थितः ॥६९॥

dṛṣṭvā tāvasurau cograu prasuptaṃ ca janārdanam | tuṣṭāva yoganidrāṃ tāmekāgrahṛdayaḥ sthitaḥ ||69||

विबोधनार्थाय हरेर्हरिनेत्रकृतालयाम् ।
विश्वेश्वरीं जगद्धात्रीं स्थितिसंहारकारिणीम् ॥७०॥

vibodhanārthāya harerharinetrakṛtālayām | viśveśvarīṃ jagaddhātrīṃ sthitisaṃhārakāriṇīm ||70||

निद्रां भगवतीं विष्णोरतुलां तेजसः प्रभुः ॥७१॥

nidrāṃ bhagavatīṃ viṣṇoratulāṃ tejasaḥ prabhuḥ ||71||

ब्रह्मोवाच ॥७२॥

brahmovāca ||72||

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा त्वं हि वषट्कारः स्वरात्मिका ॥७३॥

tvaṃ svāhā tvaṃ svadhā tvaṃ hi vaṣaṭkāraḥ svarātmikā ||73||

सुधा त्वमक्षरे नित्ये त्रिधा मात्रात्मिका स्थिता ।
अर्धमात्रा स्थिता नित्या यानुच्चार्याविशेषतः ॥७४॥

sudhā tvamakṣare nitye tridhā mātrātmikā sthitā | ardhamātrā sthitā nityā yānuccāryāviśeṣataḥ ||74||

त्वमेव सन्ध्या सावित्री त्वं देवि जननी परा ।
त्वयैतद्धार्यते विश्वं त्वयैतत् सृज्यते जगत् ॥७५॥

tvameva sandhyā sāvitrī tvaṃ devi jananī parā | tvayaitaddhāryate viśvaṃ tvayaitat sṛjyate jagat ||75||

त्वयैतत् पाल्यते देवि त्वमत्स्यन्ते च सर्वदा ।
विसृष्टौ सृष्टिरूपा त्वं स्थितिरूपा च पालने ॥७६॥

tvayaitat pālyate devi tvamatsyante ca sarvadā | visṛṣṭau sṛṣṭirūpā tvaṃ sthitirūpā ca pālane ||76||

तथा संहृतिरूपान्ते जगतोऽस्य जगन्मये ।
महाविद्या महामाया महामेधा महास्मृतिः ॥७७॥

tathā saṃhṛtirūpānte jagato'sya jaganmaye | mahāvidyā mahāmāyā mahāmedhā mahāsmṛtiḥ ||77||

महामोहा च भवती महादेवी महेश्वरी ।
प्रकृतिस्त्वं च सर्वस्य गुणत्रयविभाविनी ॥७८॥

mahāmohā ca bhavatī mahādevī maheśvarī | prakṛtistvaṃ ca sarvasya guṇatrayavibhāvinī ||78||

कालरात्रिर्महारात्रिर्मोहरात्रिश्च दारुणा ।
त्वं श्रीस्त्वमीश्वरी त्वं ह्रीस्त्वं बुद्धिर्बोधलक्षणा ॥७९॥

kālarātrirmahārātrirmoharātriśca dāruṇā | tvaṃ śrīstvamīśvarī tvaṃ hrīstvaṃ buddhirbodhalakṣaṇā ||79||

लज्जा पुष्टिस्तथा तुष्टिस्त्वं शान्तिः क्षान्तिरेव च ।
खड्गिनी शूलिनी घोरा गदिनी चक्रिणी तथा ॥८०॥

lajjā puṣṭistathā tuṣṭistvaṃ śāntiḥ kṣāntireva ca | khaḍginī śūlinī ghorā gadinī cakriṇī tathā ||80||

शङ्खिनी चापिनी बाणभुशुण्डीपरिघायुधा ।
सौम्या सौम्यतराशेषसौम्येभ्यस्त्वतिसुन्दरी ॥८१॥

śaṅkhinī cāpinī bāṇabhuśuṇḍīparighāyudhā | saumyā saumyatarāśeṣasaumyebhyastvatisundarī ||81||

परापराणां परमा त्वमेव परमेश्वरी ।
यच्च किञ्चित्क्वचिद्वस्तु सदसद्वाखिलात्मिके ॥८२॥

parāparāṇāṃ paramā tvameva parameśvarī | yacca kiñcitkvacidvastu sadasadvākhilātmike ||82||

तस्य सर्वस्य या शक्तिः सा त्वं किं स्तूयसे मया ।
यया त्वया जगत्स्रष्टा जगत्पात्यत्ति यो जगत् ॥८३॥

tasya sarvasya yā śaktiḥ sā tvaṃ kiṃ stūyase tadā | yayā tvayā jagatsraṣṭā jagatpātyatti yo jagat ||83||

सोऽपि निद्रावशं नीतः कस्त्वां स्तोतुमिहेश्वरः ।
विष्णुः शरीरग्रहणमहमीशान एव च ॥८४॥

so'pi nidrāvaśaṃ nītaḥ kastvāṃ stotumiheśvaraḥ | viṣṇuḥ śarīragrahaṇamahamīśāna eva ca ||84||

कारितास्ते यतोऽतस्त्वां कः स्तोतुं शक्तिमान् भवेत् ।
सा त्वमित्थं प्रभावैः स्वैरुदारैर्देवि संस्तुता ॥८५॥

kāritāste yato'tastvāṃ kaḥ stotuṃ śaktimān bhavet | sā tvamitthaṃ prabhāvaiḥ svairudārairdevi saṃstutā ||85||

मोहयैतौ दुराधर्षावसुरौ मधुकैटभौ ।
प्रबोधं च जगत्स्वामी नीयतामच्युतो लघु ॥८६॥

mohayaitau durādharṣāvasurau madhukaiṭabhau | prabodhaṃ ca jagatsvāmī nīyatāmacyuto laghu ||86||

बोधश्च क्रियतामस्य हन्तुमेतौ महासुरौ ॥८७॥

bodhaśca kriyatāmasya hantumetau mahāsurau ||87||

ऋषिरुवाच ॥८८॥

ṛṣiruvāca ||88||

एवं स्तुता तदा देवी तामसी तत्र वेधसा ॥८९॥

evaṃ stutā tadā devī tāmasī tatra vedhasā ||89||

विष्णोः प्रबोधनार्थाय निहन्तुं मधुकैटभौ ।
नेत्रास्यनासिकाबाहुहृदयेभ्यस्तथोरसः ॥९०॥

viṣṇoḥ prabodhanārthāya nihantuṃ madhukaiṭabhau | netrāsyanāsikābāhuhṛdayebhyastathorasaḥ ||90||

निर्गम्य दर्शने तस्थौ ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः ।
उत्तस्थौ च जगन्नाथस्तया मुक्तो जनार्दनः ॥९१॥

nirgamya darśane tasthau brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ | uttasthau ca jagannāthastayā mukto janārdanaḥ ||91||

एकार्णवेऽहिशयनात्ततः स ददृशे च तौ ।
मधुकैटभौ दुरात्मानावतिवीर्यपराक्रमौ ॥९२॥

ekārṇave'hiśayanāttataḥ sa dadṛśe ca tau | madhukaiṭabhau durātmānāvativīryaparākramau ||92||

क्रोधरक्तेक्षणावत्तुं ब्रह्माणं जनितोद्यमौ ।
समुत्थाय ततस्ताभ्यां युयुधे भगवान् हरिः ॥९३॥

krodharaktekṣaṇāvattuṃ brahmāṇaṃ janitodyamau | samutthāya tatastābhyāṃ yuyudhe bhagavān hariḥ ||93||

पञ्चवर्षसहस्राणि बाहुप्रहरणो विभुः ।
तावप्यतिबलोन्मत्तौ महामायाविमोहितौ ॥९४॥

pañcavarṣasahasrāṇi bāhupraharaṇo vibhuḥ | tāvapyatibalonmattau mahāmāyāvimohitau ||94||

उक्तवन्तौ वरोऽस्मत्तो व्रियतामिति केशवम् ॥९५॥

uktavantau varo'smatto vriyatāmiti keśavam ||95||

श्रीभगवानुवाच ॥९६॥

śrībhagavānuvāca ||96||

भवेतामद्य मे तुष्टौ मम वध्यावुभावपि ॥९७॥

bhavetāmadya me tuṣṭau mama vadhyāvubhāvapi ||97||

किमन्येन वरेणात्र एतावद्धि वृतं मया ॥९८॥

kimanyena vareṇātra etāvaddhi vṛtaṃ mayā ||98||

ऋषिरुवाच ॥९९॥

ṛṣiruvāca ||99||

वञ्चिताभ्यामिति तदा सर्वमापोमयं जगत् ॥१००॥

vañcitābhyāmiti tadā sarvamāpomayaṃ jagat ||100||

विलोक्य ताभ्यां गदितो भगवान् कमलेक्षणः ।
आवां जहि न यत्रोर्वी सलिलेन परिप्लुता ॥१०१॥

vilokya tābhyāṃ gadito bhagavān kamalekṣaṇaḥ | āvāṃ jahi na yatrorvī salilena pariplutā ||101||

ऋषिरुवाच ॥१०२॥

ṛṣiruvāca ||102||

तथेत्युक्त्वा भगवता शङ्खचक्रगदाभृता ।
कृत्वा चक्रेण वै छिन्ने जघने शिरसी तयोः ॥१०३॥

tathetyuktvā bhagavatā śaṅkhacakragadābhṛtā | kṛtvā cakreṇa vai chinne jaghane śirasī tayoḥ ||103||

एवमेषा समुत्पन्ना ब्रह्मणा संस्तुता स्वयम् ।
प्रभावमस्या देव्यास्तु भूयः श‍ृणु वदामि ते ॥१०४॥

evameṣā samutpannā brahmaṇā saṃstutā svayam | prabhāvamasyā devyāstu bhūyaḥ śaृṇu vadāmi te ||104||